Yanvarın 20-də seçilmiş prezident Co Bayden Milli Qvardiyanın sərt təhlükəsizlik tədbirləri fonunda ABŞ-ın 46-cı prezidenti kimi and içdi. Son dörd ildə ABŞ-da epidemiya nəzarətindən tutmuş iqtisadiyyata, irqi məsələlərə və diplomatiyaya qədər müxtəlif sahələrdə qırmızı bayraqlar yanıb. Yanvarın 6-da Tramp tərəfdarlarının Kapitoli təpəsinə hücum etməsi səhnəsi ABŞ siyasətində davam edən dərin bölünməni vurğuladı və parçalanmış ABŞ cəmiyyətinin reallığını daha ətraflı şəkildə ortaya qoydu.
ABŞ cəmiyyəti öz dəyərlərini itirib. Fərqli mənlik və milli kimliklərlə bütün cəmiyyəti çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün birləşdirən "mənəvi sinerji" yaratmaq çətindir.
Bir vaxtlar müxtəlif immiqrant qruplarının "ərimə qazanı" olan və ağdərililərin və xristianlığın dominantlığını qəbul edən ABŞ, indi immiqrantların öz dilini, dinini və adət-ənənələrini vurğulayan plüralist bir mədəniyyətlə doludur.
ABŞ-ın sosial xüsusiyyəti olan "dəyər müxtəlifliyi və ahəngdar birgəyaşayış" müxtəlif irqlərin parçalanması səbəbindən dəyərlər arasında getdikcə daha kəskin qarşıdurma göstərir.
Amerika siyasi sisteminin təməli olan ABŞ Konstitusiyasının legitimliyi, əsasən kölə sahibləri və ağdərili insanlar tərəfindən yaradıldığı üçün daha çox irqi qruplar tərəfindən şübhə altına alınır.
Ağların üstünlüyünü və xristianlığın dominantlığını müdafiə edən Tramp, immiqrasiya və irqi siyasət sahələrində ağdərili insanlarla digər irqi qruplar arasında münaqişələri daim gücləndirib.
Bu faktlar nəzərə alınmaqla, yeni ABŞ hökuməti tərəfindən planlaşdırılan plüralist dəyərlərin yenidən qurulması qaçılmaz olaraq ağ irqçi qruplar tərəfindən əngəllənəcək və bu da Amerika ruhunun yenidən formalaşmasını çətinləşdirəcək.
Bundan əlavə, ABŞ cəmiyyətinin qütbləşməsi və orta gəlirli qrupun kiçilməsi elita və sistem əleyhinə əhval-ruhiyyənin yaranmasına səbəb olub.
ABŞ əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən orta gəlirli qrup ABŞ-ın sosial sabitliyinin həlledici amilidir. Bununla belə, orta gəlirli insanların əksəriyyəti aşağı gəlirli insanlara çevrilib.
Amerikalıların çox kiçik bir hissəsinin sərvətin çox böyük bir faizinə sahib olduğu sərvətin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi, adi amerikalıların siyasi elitalara və mövcud sistemlərə qarşı həddindən artıq narazılığına səbəb olmuş, ABŞ cəmiyyətini düşmənçiliklə doldurmuş, populizm və siyasi spekulyasiyaların artmasına səbəb olmuşdur.
Soyuq Müharibənin bitməsindən bəri Demokrat və Respublikaçı partiyalar arasında tibbi sığorta, vergi, immiqrasiya və diplomatiya ilə bağlı əsas məsələlərdə fikir ayrılıqları artmaqda davam etmişdir.
Hakimiyyət rotasiyası nəinki siyasi barışıq prosesini irəlilətmədi, həm də iki partiyanın bir-birinin işini pozması kimi bir qapalı dairə yaratdı.
Hər iki partiya siyasi ekstremist fraksiyaların yüksəlişini və mərkəzçi fraksiyaların tənəzzülünü də yaşayır. Bu cür partizan siyasəti xalqın rifahı ilə maraqlanmır, əksinə sosial münaqişələri şiddətləndirmək üçün bir vasitəyə çevrilib. Yüksək dərəcədə bölünmüş və zəhərli siyasi mühitdə yeni ABŞ administrasiyası üçün hər hansı böyük siyasət həyata keçirmək daha da çətinləşib.
Tramp administrasiyası ABŞ cəmiyyətini daha da bölən və yeni administrasiyanın dəyişikliklər etməsini çətinləşdirən siyasi mirası daha da ağırlaşdırıb.
COVID-19 pandemiyası zamanı immiqrasiyanı məhdudlaşdırmaqla, ağların üstünlüyünü, ticarət proteksionizmini və sürü toxunulmazlığını təşviq etməklə Tramp administrasiyası irqi münaqişələrin güclənməsinə, sinif qarşıdurmalarının davam etməsinə, ABŞ-ın beynəlxalq nüfuzuna xələl gətirməsinə və federal hökumətdə COVID-19 xəstələrinin məyusluğuna səbəb olub.
Daha pisi odur ki, Tramp administrasiyası vəzifəsindən getməzdən əvvəl müxtəlif qeyri-dost siyasətlər tətbiq etdi və tərəfdarlarını seçkilərin nəticələrinə etiraz etməyə təhrik etdi, yeni hökumətin hakim mühitini zəhərlədi.
Əgər yeni hökumət həm daxildə, həm də xaricdə bir çox ciddi çətinliklərlə üzləşərsə, sələfinin zəhərli siyasət mirasını qıra və iki il ərzində mümkün qədər tez konkret siyasət nəticələrinə nail ola bilməsə, Demokrat Partiyasının 2022-ci il ara seçkilərində və 2024-cü il ABŞ prezident seçkilərində qalib gəlməsində çətinlik çəkəcək.
ABŞ, hakimiyyət dəyişikliyinin Tramp administrasiyasının dağıdıcı siyasətini düzəltmək üçün bir şans verdiyi bir yol ayrıcındadır. ABŞ siyasətinin və cəmiyyətinin ağır və uzun müddət davam edən nasazlığını nəzərə alsaq, ABŞ-ın "siyasi çürüməsinin" davam etməsi çox ehtimal olunur.
Li Haidong Çin Xarici İşlər Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun professorudur.
Yayımlanma vaxtı: 01 Fevral 2021
